Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ın 2017 yılında Arakan eyaletinde Rohingya Müslümanlarına yönelik askerî operasyonları sırasında soykırım işlediğine hükmetti. Divan, 15 yargıçtan oluşan heyetin 9’a karşı 6 oyuyla aldığı kararda, Myanmar devletinin Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar verdi.
Mahkeme Başkanı Yuji Iwasawa’nın açıkladığı kararda, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce Rohingya sivili öldürdüğü, yaygın cinsel şiddet uyguladığı, çocuklara yönelik ağır şiddet eylemlerinde bulunduğu ve Bangladeş’e kaçmaya çalışan sivillere saldırdığı belirtildi. Mahkeme, 2017’deki askerî harekât sırasında yaklaşık 10 bin Rohingya’nın öldürüldüğüne ilişkin bulguları da değerlendirdi.
Divan, Myanmar ordusunun erkek ve erkek çocuklara yönelik toplu infazlar gerçekleştirdiği, kadınlara karşı yaygın tecavüz ve cinsel şiddet uyguladığı, yüzlerce köyü yaktığı veya yerle bir ettiği yönündeki kanıtları ele aldı. Kararda, Rohingya toplumunu hedef alan nefret söyleminin de saldırıların arka planındaki unsurlardan biri olduğu kaydedildi.
Mahkeme devletin soykırım sorumluluğunu tespit etti
Karar, Uluslararası Adalet Divanı’nın bir devleti soykırım işlemekten sorumlu tuttuğu ilk hüküm oldu. Divan, Myanmar’ın 2017’deki operasyonların silahlı gruplara karşı yürütülen meşru bir güvenlik faaliyeti olduğu yönündeki savunmasını kabul etmedi. Yargıçlar, delillerin Rohingya halkının önemli bir bölümünü yok etme kastına işaret ettiği sonucuna vardı.
Uluslararası Adalet Divanı devletler arasındaki uyuşmazlıkları karara bağlıyor; bireysel askerlerin veya komutanların ceza sorumluluğunu yargılamıyor. Bu nedenle karar, Myanmar devletinin uluslararası hukuktan doğan sorumluluğuna ilişkin. Divanın kararları bağlayıcı ve nihai nitelik taşıyor; temyiz yolu bulunmuyor. Ancak mahkemenin kararları doğrudan zorla uygulatma yetkisi yok.
Rohingyaların güvenli dönüşü ve tazminat gündemde
Mahkeme, Myanmar’ın ihlaller nedeniyle Rohingya mağdurlara tazminat ödeme yükümlülüğünü de ortaya koydu. Tazminatın kapsam ve miktarının daha sonra belirlenmesi bekleniyor. Kararda ayrıca yerinden edilen Rohingyaların güvenli ve onurlu biçimde evlerine dönebilmesi, ailelerin yeniden bir araya getirilmesi ve zarar görenlerin rehabilitasyonu gerektiği vurgulandı.
Batı Afrika ülkesi Gambiya, 2019’da 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi’ne dayanarak Myanmar aleyhine dava açmıştı. Dava, Myanmar ordusunun 2017’de Arakan eyaletinde başlattığı operasyonlar sırasında Rohingya Müslümanlarına yönelik öldürme, tecavüz, köylerin yakılması ve zorla yerinden etme eylemlerine ilişkin iddiaları kapsıyordu. Myanmar yönetimi soykırım suçlamasını reddederek operasyonların silahlı gruplara karşı yürütüldüğünü savunmuştu.
2017’deki askerî operasyonların ardından 700 binden fazla Rohingya Bangladeş’e kaçmak zorunda kaldı. Birleşmiş Milletler verilerine göre yaklaşık 1,2 milyon Rohingya mülteci bugün Bangladeş’in Cox’s Bazar bölgesindeki kamplarda yaşıyor. Karar, uzun süredir vatandaşlık ve temel haklardan yoksun bırakılan Rohingya halkı açısından uluslararası hukukta önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.


